نمایش نتایج: از 1 به 1 از 1

موضوع: نگاهی به تاریخ قم و مرکزیت علمی آن

  1. #1
    كاربر درجه 2

    تاریخ عضویت
    May 2012
    نوشته ها
    832
    نوشته های وبلاگ
    447
    میزان امتیاز
    15

    Post نگاهی به تاریخ قم و مرکزیت علمی آن

    قم و مرکزیت علمی آن
    شهر قم که نخستین مرکز مستقل برای مذهب تشیع دوازده امامی است، از قرن دوم به این سو، به طور کامل در اختیار پیروان این مذهب قرار داشته است. مردم این شهر به دلیل پیروی از امامان، احادیث آنان را نگاه می‏داشتند و به جز بغداد چون مرکز دیگری نداشتند، این شهر را به صورت مرکزِ حدیث شیعی درآوردند. شمار زیادی از اشعریان قم، نامشان در کتاب رجال النجاشی که فهرست مؤلفان شیعه تا قرن چهارم است آمده است. همین طور، نام بسیاری از ساکنان این شهر را، در اسناد کتاب کافی به عنوان راوی اخبار امامان، مشاهده می‏کنیم.
    شهرت علمی شهر، از قرن پنجم به این سوی، از میان رفت و مرکزیت علمی شیعه در ایران به ری و شهرهای شمالی ایران انتقال یافت. به رغم آن که، بنا به گزارش عبدالجلیل رازی، در قرن ششم، مدارسی در این شهر بوده(13) و در دوره صفوی نیز عالمانی مثل فیض کاشانی (م 1091) یا ملا محمد طاهر قمی (م 1098) در این شهر بوده‏اند، اما آثار علمی و چهره‏های برجسته شناخته شده چندانی در میان قرون پنجم تا دوازدهم وجود ندارد.
    رشد علمی مجدد قم ، همزمان با توجه خاص دولتمردان قاجاری به این شهر بوده است. یک چهره جهانی در شیعه، میرزای قمی (م 1232) است که روابط خوبی با فتحعلی شاه قاجار داشته و به خاطر مرجعیت علمی و تألیفات مهمش، به عنوان یک نقطه عطف در مرکزیت علمی این شهر به حساب می‏آید. با این حال، در تمام دوره قاجاریه، شهر قم، همچنان مرکزیت زیارتی داشت، نه علمی.
    دوره جدید مرکزیت علمی این شهر برای مذهب شیعه، از مهاجرت آیة اللّه‏ حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی (1276 1355 ق) در سال 1340 ق به شهر قم آغاز می‏شود. درست در سالهایی که دولت قاجاری رو به انحلال رفته و دولت پهلوی شکل می‏گرفت، حوزه علمیه قم، با یک اتفاق ساده، یعنی مهاجرت این عالم آغاز شد. پیش از آن و همزمان با آن، شهر نجف، مهم‏ترین مرکز تربیت عالمان شیعه به حساب می‏آمد.
    آیة اللّه‏ حائری، تحصیل کرده عتبات عالیات بوده و پس از تکمیل تحصیلات، برای ارشاد مردم و تدریس علوم دینی به طلاب، در سال 1332 ق، به سلطان آباد اراک آمد؛ اما وی دریافت که موقعیت قم، که همانند نجف جنبه زیارتی داشت، بهتر می‏تواند برای تأسیس یک حوزه درسی مناسب باشد. بنابراین در رجب سال 1340ق،(دقیقا از نوروز سال 1301) به دعوت علمای قم در این شهر رحل اقامت افکند و حوزه علمیه قم را تأسیس کرد. وی تا پانزده سال بعد از آن که زنده بود، توانست عده دیگری از علما را به این شهر دعوت کند؛ مدرسه فیضیه قم را توسعه بدهد؛ به طلاب شهریه مختصری بپردازد، و با سیاست پرهیز دادن طلاب برای ورود در عرصه سیاست، از فشار رضاشاه پهلوی بر قم بکاهد. شهرت فیضیه، که مدرسه‏ای کهن از قرن ششم هجری بود،(14) و بعدها در عصر صفوی (توسط طهماسب اول در سال 934 ق) و قاجاری (توسط فتحعلی شاه در سال 1213 و 1214 ق) توسعه و تجدید گردید و این زمان، به دستور مرحوم حائری طبقه فوقانی و کتابخانه بر آن افزوده و تعمیرات اساسی در آن صورت گرفت، از همین زمان آغاز می‏شود.
    حوزه علمیه قم، پس از درگذشت آیة اللّه‏ حائری (17 ذی قعده 1355 / 10 بهمن 1315) تا آمدن مرحوم آیة اللّه‏ بروجردی (1323 ش) و رسمیت یافتن وی با درگذشت آیة اللّه‏ سید ابوالحسن اصفهانی، در نجف (1325) دوره فترتی را می‏گذراند. البته با رفتن رضاشاه از ایران در شهریور 1320 و برداشته شدن فشارهای مذهبی، تعداد زیادی از جوانان، طلبه می‏شوند. با آمدن مرحوم آیة اللّه‏ بروجردی از بروجرد به قم، حوزه علمیه رشد سریع خود را آغاز می‏کند. این زمان برخی از شاگردان آیة اللّه‏ حائری نیز هر کدام تدریس می‏کنند که از آ ن جمله امام خمینی است که بعدها انقلاب اسلامی ایران را رهبری کرد. به مرور از زمان مرحوم آیة‏اللّه‏ حائری به بعد، شماری از روحانیون ایرانی مقیم نجف نیز به قم عزیمت کرده و در این فعالیت مشارکت می‏نمودند.(15)
    در دوره مرحوم آیة اللّه‏ بروجردی، اندک اندک، روحانیون به مداخله در سیاست پرداختند؛ چرا که سخت‏گیری گذشته از میان رفته بود و با توجه به رواج افکار ضد دینی، چه از سوی دربار پهلوی و چه احزاب کمونیست، موقعیت سیاسی و اجتماعی روحانیون در میان دینداران افزایش یافت.
    به هر روی، آیة اللّه‏ بروجردی، افزون بر آن که به وضعیت عمرانی بسیاری از مدارس رسیدگی کرد، مسجد بزرگی هم با عنوان مسجد اعظم (آغاز بنا 1374 ق / 1333 ش) در کنار حرم ساخت که از همان زمان تا امروز، مرکز برگزاری مهم‏ترین درس‏های حوزه علمیه و بهترین استادان است. در این دوره، دو مجله مذهبی نیز انتشار می‏یافتند.
    مرحوم بروجردی در فروردین 1340 درگذشت و پس از وی، چندین نفر از علما به مقام مرجعیت دست یافتند. از میان آنها امام خمینی با ورود به صحنه سیاست و درگیر شدن با نظام پهلوی در سال 43، ابتدا به ترکیه و سپس به عراق تبعید شد و در نجف اقامت گزید. ورود دوباره روحانیت به عرصه سیاست پس از تجربه انقلاب مشروطه از زمان آیة اللّه‏ بروجردی به صورت خفیف آغاز شد. دوران پر التهاب اعتراضات سیاسی در قم، در میانه سالهای 1340 تا 1343ش، بود؛ زمانی که روحانیون به مخالفت با اصلاحات ارضی شاه، لوایح ششگانه انقلاب سفید، کاپیتولاسیون و دیگر تغییراتی که در قانون اساسی داده می‏شد، مخالفت کردند. خونین‏ترین این درگیری‏ها که نه تنها در قم، بلکه در تهران و بسیاری از شهرها صورت گرفت و سبب برآشفتن مردم بر ضد دربار شد، در پانزدهم خرداد 1342 در اعتراض به زندانی کردن امام‏خمینی قدس‏سره روی داد.
    پس از تبعید امام خمینی از قم، در سال 1343، مرجعیت دینی به طور عملی در شهر قم در اختیار آیة اللّه‏ محمد کاظم شریعتمداری (م 15 فروردین 1365 ش / 24 رجب 1406 ق) آیة اللّه‏ محمد رضا گلپایگانی (م 18 آذر 1372 ش / 24 جمادی الثانیه 1414 ق) و آیة اللّه‏ شهاب الدین مرعشی نجفی (م 5 شهریور 1369 ش) قرار گرفت که هر کدام چند مرکز علمی و تدریسی و تبلیغی و کتابخانه‏ای تأسیس کردند. مجموع طلاب دینی ساکن در قم، در اواخر دوره رضاخان در حدود پانصد نفر بوده است.(16)
    این رقم در سال 1354 بالغ بر شش هزار نفر و در سال 1370، بالغ بر 23 هزار نفر بوده است. در حال حاضر، رقم طلاب ایرانی و غیر ایرانی در قم بالغ بر 35 هزار نفر است. در سالهای پیش از انقلاب، مدارسی به سبک جدید در قم ایجاد شد، که نمونه معروف آن، مدرسه حقانی است. پس از انقلاب، بسیاری از فارغ التحصیلان آن مدرسه در قوه قضاییه به کار مشغول شدند. مدارسی نیز زیر نظر آیت اللّه‏ گلپایگانی فعالیت خود را در سالهای پیش از انقلاب آغاز کرد که سنتی‏تر بود.
    بعد از انقلاب اسلامی، حوزه علمیه قم، با هجوم شمار زیادی طلبه جوان رونق گرفت و مدارس تازه‏ای افتتاح شد. به تدریج مرکز ویژه‏ای برای برنامه ریزی یکسان مدارس آغاز شد که آن را شورای مدیریت حوزه علمیه قم نامیدند. در سالهای اخیر یک شورای عالی برنامه ریزی و یک مدیریت متمرکز ایجاد شده است که مدارس فراوان این شهر و سایر شهرها را اداره می‏کند. طلاب، پس از گذراندن هشت تا ده سال تعلیم، به طور آزاد به بازار کار خود روانه می‏شوند. شماری از آنان برای تکمیل تحصیلات در حوزه می‏مانند که به مرور به سمت مُدرّسی رسیده و از میان آنان، شمار اندکی واجد شرایط مرجعیت می‏شوند. انتخاب شدن به عنوان مرجع، بیش از هرچیز بسته به تحصیلات، مشی اخلاقی و دست یافتن به جلب اعتماد مردم و در واقع به دست آوردن محبوبیت مردمی است.
    طلاب کشورهای عربی مانند کشور سعودی، بحرین و غیره، مدارس مستقل و اختصاصی خود را داشته و دارند.
    افزون بر مدارس، در قم دانشگاه دولتی نیز وجود دارد که حاصل تبدیل نوعی مرکز علمی دینی بود که اوایل به نام مدرسه عالی قضایی، قضات روحانی تربیت می‏کرد و به مرور تبدیل به دانشگاه قم برای تربیت دانشجو در رشته‏های مختلف علوم انسانی شد. یک مجتمع آموزش عالی وابسته به دانشگاه تهران و نیز دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه فاطمیه نیز در این شهر با شمار زیادی دانشجو فعالیت می‏کنند. مجموع اینها شهر قم را به صورت یک شهر فرهنگی در آورده است. در حال حاضر، دانشگاه‏ها و مراکز پژوهشی دولتی حوزه‏ای نیز در قم وجود دارد که به نوعی به تربیت دانشجو طلبه اختصاص دارد. از آن جمله می‏توان به دانشگاه مفید، دانشکده باقر العلوم، دانشکده شهید محلاتی (متعلق به سپاه پاسداران) و دانشکده صدا و سیما اشاره کرد. این مراکز در رشته‏های متنوعی از علوم انسانی فعالیت می‏کنند.
    شهر قم، پس از شهر تهران، بیشترین چاپخانه، ناشر و کتابفروشی را داشته و بیشتر در زمینه‏های علمی دینی، به نشر کتاب اشتغال دارد. همچنین مراکز فرهنگی تحقیقاتی متعددی در قم وجود داد که در سالهای اخیر، با استفاده از ابزارهای پیشرفته، به کار پژوهش در زمینه‏های مختلف علمی دینی اشتغال دارند.(17) بسیاری از این مراکز مجلاتی را منتشر می‏کنند که شمار مجموع آنها، بالغ بر30 عنوان است. بیشترآنها مجلات تخصصی در موضوعات ویژه هستند که به نوعی به تحقیقات دینی فرهنگی،و دینی سیاسی مشغول‏اند.(18)
    __________________________________________________ ____________
    منبع»پایگاه حوزه-نگاهی به تاریخ قم
    ویرایش توسط غریب آشنا : 06-15-2012 در ساعت 11:53 AM


موضوعات مشابه

  1. نگاهی به دهستان ها و آبادی های( بخش جعفر آباد)قم
    توسط غریب آشنا در انجمن جعفرآباد
    پاسخ: 0
    آخرين نوشته: 07-09-2012, 02:20 PM
  2. دانلود و مقاله های علمی
    توسط hamidxx در انجمن وب سايت هاي قم
    پاسخ: 0
    آخرين نوشته: 01-18-2012, 03:50 PM
  3. نگاهی به سیستم های ایمنی جدید خودرو bmw
    توسط AmiR در انجمن مهندسی مکانیک
    پاسخ: 1
    آخرين نوشته: 12-20-2011, 08:30 PM
  4. نگاهی به وضعيت راهها وحوادث رانندگی در استان قم
    توسط sms در انجمن راهنمايي و رانندگي قم
    پاسخ: 0
    آخرين نوشته: 11-03-2011, 07:55 AM

کاربرانی که این تاپیک را مشاهده کرده اند: 0

هیچ عضوی در لیست وجود ندارد.

کلمات کلیدی این موضوع

علاقه مندي ها (Bookmarks)

علاقه مندي ها (Bookmarks)

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •